U bent hier

Net binnen de wet

Buurthuis ONS in Geeren-Zuid is niet zomaar een buurthuis in Breda, het is een regelluwe zone. Bijstandsgerechtigden werken er in coöperatief verband als ondernemers. De gemeente zoekt zo veel mogelijk ruimte in de wet om het initiatief te stimuleren.

Het zag er beroerd uit voor het buurthuis in de aandachtswijk Geeren-Zuid in Breda. Als gevolg van bezuinigingen zag de gemeente zich genoodzaakt de deuren eind 2009 te sluiten. 'Dat was voor de buurt echt een probleem', zegt Monique van Winkel, projectmanager wijkontwikkeling bij woningcorporatie AlleeWonen. 'Wij hebben toen besloten de boel aan te kopen en het met een nieuw concept financieel toekomstbestendig te maken.' Samen met buurtbewoners besprak de corporatie waar het buurthuis onderdak aan moest bieden. Naast commerciële verhuur van zalen kwamen er een wijkrestaurant en diverse ateliers. Deze ruimten zijn het domein van een coöperatie van 'ondernemers in de bijstand'. 'De zeventien leden van de coöperatie ondernemen collectief, voor het overgrote deel met behoud van uitkering. Je kunt lid worden wanneer je minimaal zestien uur in de week werkt. De coöperatie is daarmee ook een ideale ondernemingsvorm voor vrouwen met kinderen. Het aardige is ook dat je de coöperatie als juridische vorm nauwelijks hoeft uit te leggen. Mensen uit alle culturen kennen iets soortgelijks: je doet dingen samen en je bent samen eigenaar.'

Wettelijke kader

De coöperatie is mogelijk gemaakt doordat de gemeente bereid was mee te denken. Want voor de hand ligt de constructie geenszins, zegt gemeentelijk beleidsadviseur re-integratie Michiel Luigjes. 'Het gaat om een groep ondernemers die niet in het wettelijke kader past. Maar als gemeente vonden we het idee van een coöperatie zo interessant dat we in gesprek zijn geraakt. We zien het als een nieuwe manier om inkomsten te genereren en zo geheel of gedeeltelijk uit de bijstand te komen. En dat voor een categorie mensen waarvan wij weten dat ze er niet snel in zullen slagen om op de normale manier uit te stromen of aan een baan te komen.'

Winst reserveren

Breda was bereid om de deelnemers als collectief te zien. Het is dus de coöperatie die omzet maakt in plaats van dat individuele leden 'bijverdienen'. Het spannende is nu: hoe de coöperatie-inkomsten te verdelen onder de leden? En hoe deze inkomsten te verrekenen met de bijstandsuitkering? 'Elke euro die je verdient naast een bijstandsuitkering behoor je op te geven en wordt in mindering gebracht op je bijstandsuitkering. De wet is daar heel duidelijk over', zegt Luigjes. 'Maar als je collectief gaat ondernemen, in hoeverre beschikken de leden dan over de gegenereerde inkomsten? En vervolgens: wat betekent dat voor de uitkering per lid?' Hierover hebben de coöperatie en de gemeente afspraken gemaakt. De gezamenlijke inkomsten van de coöperatieleden heet omzet. Van die omzet mogen bedrijfskosten worden afgetrokken. Wat overblijft is winst. Ten aanzien van die winst zoekt Breda de ruimte binnen de regels. Luigjes: 'Een deel van de winst mag de coöperatie reserveren en besteden aan dingen die de coöperatie of individuele leden verder helpen in hun ontwikkeling. Je moet daarbij denken aan opleidingen en cursussen. Waarbij het voor ons niet uitmaakt of de persoonlijke ontwikkeling direct iets met de coöperatie te maken heeft.' De rest van de winst wordt naar rato van de ingebrachte omzet uitgekeerd aan de individuele leden en vervolgens in mindering gebracht op de uitkering. 'Zo heeft ook de gemeente een voordeel, want die hoeft minder bijstandsgelden te betalen.'

Re-integratieverplichting

Breda doet meer om de leden van de coöperatie tegemoet te komen. Zo gaat ze soepel om met de verplichting die bijstandsgerechtigden hebben om te werken aan hun re-integratie. 'Het is een gemeentelijke verantwoordelijkheid om te beoordelen of mensen hun best doen om weer aan het werk te gaan', zegt Luigjes. 'Tegen de meeste cliënten zeggen we: je moet op zoek naar een baan of als je daar nog niet aan toe bent, ga je eerst een tijdje aan de slag bij de groenvoorziening. Tegen de leden van de coöperatie zeggen we dat ze niet hoeven te solliciteren en dat we hen ook niet elke week aan het loket hoeven te zien. We beschouwen de coöperatie zelf als een uitstroomtraject, ook al weten we dat ze daar op korte termijn niet volledig hun eigen brood uit kunnen verdienen.'

Wasmachine

Natuurlijk kent het ongebaande pad dat Breda nu bewandelt ook hobbels en kuilen. Een van de vraagstukken is de ruimte die de coöperatie heeft om zelf te bepalen wat 'goede uitgaven' zijn. 'Daar hebben we wel afspraken over gemaakt, maar natuurlijk zijn er twijfelgevallen', zegt Luigjes. 'Hoe dan ook: uitgangspunt van de gemeente is dat we ons terughoudend opstellen, om de leden van de coöperatie de ruimte te geven. Wel willen we aan het einde van het jaar de financiële administratie graag zien. Het idee is dat mensen zelf verantwoordelijkheid nemen. We beginnen met vertrouwen geven en willen achteraf even meekijken om geen gedoe te krijgen.'

Profijt trekken

Luigjes hoopt dat wellicht een nog iets stimulerender beleid mogelijk wordt. Nader onderzoek daarnaar vindt momenteel plaats onder de vlag van het experimenteerprogramma 'Ruim op die regels' van Platform 31 en het ministerie van BZK. Luigjes: 'Als gemeente willen we graag onderzoeken of het mogelijk is om niet alle inkomsten te verrekenen, maar om nog een stapje verder te gaan. De redenering is dan dat mensen gaan ondernemen en dus risico nemen. Je kunt betogen dat ze dan ook profijt mogen trekken van hun ondernemende gedrag. Ik kan me een systeem voorstellen waarbij je vooraf een percentage van het inkomen afspreekt dat de ondernemer afdraagt. Dat percentage kun je geleidelijk aan verhogen. De uitkering wordt dan stapsgewijs lager, maar wat mensen verdienen mogen ze gewoon houden. Volgens de wet kan dat nu niet, maar het zou interessant zijn om ermee te experimenteren.'

Zelf aan het stuur

Ondertussen gaat het met de leden van de coöperatie in buurthuis ONS in Geeren-Zuid meer dan goed, zegt Van Winkel. 'Er zijn al drie leden uitgestroomd, omdat ze zichzelf konden bedruipen. Eén daarvan had nooit eerder gewerkt. De eerste opleidingscertificaten zijn behaald en er zijn afspraken gemaakt met het ROC over opleidingen op maat die uit de coöperatie kunnen worden betaald. Het mooiste vind ik dat mensen zelf aan het stuur zitten. Zij bepalen wat de coöperatie doet, ze moeten netwerken en presentaties geven. Dat is echt prachtig.'