U bent hier

Civic crowdfunding: 'Overschat én onderbenut'

Visuele weegave van civic crowdfunding

Civic crowdfunding is enerzijds een overschat en anderzijds een onderbenut instrument. Het is niet per definitie een simpel, toegankelijk en democratiserend instrument. Desondanks kan crowdfunding op grotere schaal bijdragen aan de veranderende verhoudingen tussen overheid, markt en samenleving dan nu het geval is.

Dat stelt de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling in het essay 'Bewust betrokken: De belofte van crowdfunding voor het sociaal domein'. Het werd geschreven ter gelegenheid van het afscheid van Kroonleden Lucas Meijs en Irene van Staveren. De RMO is inmiddels opgegaan in de nieuwe Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Met crowdfunding voor het sociaal domein bedoelen de auteurs in grote lijnen hetzelfde als 'civic crowdfunding': geld inzamelen en betrokkenheid genereren niet voor een commercieel, maar een maatschappelijk doel.

De auteurs hebben volgens Van Staveren "met een kritische, maar constructieve blik" gekeken naar het belang van civic crowdfunding. Met als centrale vragen: kan civic crowdfunding voorzien in een nieuwe financieringsbehoefte nu de overheid zich terugtrekt? En kan civic crowdfunding maatschappelijke opgaven meer terugleggen bij mensen zelf?

"Crowdfunding kan als financieringsinstrument inderdaad een alternatief zijn voor overheidsfinanciering, maar we moeten niet overdrijven", aldus Van Staveren. Dat blijkt onder meer uit de cijfers. Van de circa 63 miljoen euro die in 2014 via crowdfunding werd opgehaald in Nederland, ging slechts 10 procent naar maatschappelijke projecten. "We zitten daarmee vast niet aan de grens, maar we moeten ook niet suggereren dat gemeenten straks de ozb kunnen afschaffen omdat allerlei maatschappelijke activiteiten niet meer via de gemeentekas maar via crowdfunding tot stand komen."

Bijdragen aan maatschappelijke waarden

"De kern van crowdfunding is het combineren van het werven van kapitaal met het 'werven' van betrokkenheid", schrijft de RMO in het essay. Die verbinding zorgt ervoor dat crowdfunding potentieel kan bijdragen aan vier belangrijke maatschappelijke waarden: legitimiteit, solidariteit, zeggenschap en diversiteit. Legitimiteit doordat financiers actief kiezen voor een bepaald project en zo hun betrokkenheid tonen en het daarmee draagvlak geven. Solidariteit doordat civic crowdfunding het – gemakkelijker dan overheidsfinanciering – mogelijk maakt dat mensen onderling vormgeven aan formele en informele organisaties die hen na aan het hart liggen. Maar een kanttekening is op zijn plaats, meent Van Staveren. "De 'crowd' en de gemeenschap vallen niet altijd samen."

Voor de derde waarde, zeggenschap, geldt dat deze per project nogal wisselt. "Soms is crowdfunding niet meer dan een collectebus, al dan niet digitaal. In andere situaties kunnen financiers meedenken en zich vrijwillig voor het project inzetten. Maar van zeggenschap over bijvoorbeeld de strategie is doorgaans slechts impliciet sprake", aldus Van Staveren. Positief is de belofte die civic crowdfunding heeft op het gebied van diversiteit: iedereen kan via crowdfunding geld en betrokkenheid genereren en iedereen kan als financier optreden. Dat bevordert de maatschappelijke deelname van meer mensen.

Niet simpel

"Crowdfunding is niet altijd simpel, niet altijd toegankelijk en zeker niet altijd democratiserend", concludeert Van Staveren. "We gaan er soms te gemakkelijk vanuit dat iedereen evenveel inbreng heeft wanneer een groep buurtbewoners doneert aan de initiatiefnemers van een speeltuin. Maar als er geen transparantie is over de besteding en als niet duidelijk is wie de beslissingen neemt, is dat zeer de vraag. Dat mensen het met z'n allen financieren wil nog niet zeggen dat het ook democratisch is."

Civic crowdfunding onderbenut

Daarmee wilde Van Staveren niet zeggen dat het instrument crowdfunding niet deugt. Integendeel: de RMO schrijft in zijn essay dat het wordt onderbenut. De uitdaging is "om veel bewuster met crowdfunding om te gaan. Daarvoor is aandacht voor de governancestructuur en de maatschappelijke waarde van de crowdfunding in onze ogen cruciaal", stellen de auteurs. "Aandacht voor de governance-structuur en de maatschappelijke waarde maakt het mogelijk crowdfunding gerichter in te zetten en de veronderstelde koppeling tussen betrokkenheid en financiering beter te benutten. Op die manier kan crowdfunding in de toekomst op grotere schaal een bijdrage leveren aan de veranderende verhoudingen tussen overheid, markt en samenleving."

Foto: 
www.onepercentclub.com