U bent hier

Winst als middel

Winst als middel
Groot-Brittannië kent de Community Interest Company, een rechtsvorm voor sociale ondernemingen. Het platform Social Enterprise NL pleit voor iets soortgelijks in Nederland.
Foto: 
www.janvonkfotografie.nl

Social Enterprise NL volgt de definitie van de Europese Unie voor de sociale onderneming. Sociale ondernemingen nemen een positie tussen de overheid, commerciële bedrijven en charitatieve instellingen. Ze onderscheiden zich van traditionele commerciële bedrijven doordat ze hun maatschappelijke missie boven financiële doelen hebben gesteld. Commerciële bedrijven zijn daarom zelden een social enterprise. Die doen misschien aan 'maatschappelijk verantwoord ondernemen', in hun streven naar winstmaximalisatie zo min mogelijk schade aan te richten. Maar het commerciële belang blijft groter dan het maatschappelijke belang. Voor een sociale onderneming daarentegen is de winst een middel, geen doel.

De sociale onderneming is in Nederland geen bestaande rechtsvorm. Iemand die iets maatschappelijks wil doen, heeft grofweg de keuze uit twee vormen: de stichting of de besloten vennootschap. 'Aan beide kleven nadelen', zegt Stefan Panhuijsen van Social Enterprise NL. 'Vanuit een stichting is echt ondernemen, met het aantrekken van kapitaal of het uitkeren van winst, niet mogelijk. Bij een bv denkt iedereen dat het alléén om winst gaat. Wij weten dat sociale ondernemingen in de zorg daar last van hebben. Ze komen bijna niet binnen, omdat aan hen het imago kleeft dat ze voor het geld komen en niet voor de mensen. Bovendien is het voor een bv lastig om een maatschappelijke missie echt te bewaken, bijvoorbeeld tegenover externe financiers die vinden dat het anders moet.' Om die reden ziet Social Enterprise NL in de praktijk veel combinaties: een deel van de aandelen is dan in handen van een stichting. 'Dat levert weer veel administratieve rompslomp en vraagt soms om speciale regelingen met de Belastingdienst. Het is ook niet erg transparant', zegt Panhuijsen.

Algemeen nut

Social Enterprise NL wenst een eigen rechtspositie voor de sociale onderneming, bijvoorbeeld naar analogie van de Community Interest Company (CIC) in Groot-Brittannië. Een regulator toetst daar eerst of een bedrijf inderdaad een maatschappelijk doel dient. Dat is een procedure die enigszins te vergelijken is met het verkrijgen van de ANBI-status in Nederland. Een 'algemeen nut beogende instelling' kan deze status krijgen na toetsing door het ANBI-team van de Belastingdienst. Wanneer een Britse ondernemer inderdaad primair dingen doet die in het belang zijn van de gemeenschap, kan hij het predicaat CIC krijgen. Daar zitten overigens geen belastingvoordelen aan. Panhuijsen: 'Het belangrijkste is dat het uitkeren van dividend tot een bepaald maximum is beperkt, om zo zeker te stellen dat winsten voor het overgrote deel ten goede komen aan maatschappelijke doelen. Zo wordt de maatschappelijke missie verankerd, zonder een liefdadigheidsinstelling te worden.'

Kringloopwinkels

Panhuijsen zou wensen dat voor sociale ondernemingen in Nederland soms wel fiscale voordelen gelden. Als voorbeeld noemt hij de kringloopwinkels. 'Daarin werken zo'n 8000 mensen, waarvan het merendeel een arbeidshandicap heeft. Doordat ze geheel of gedeeltelijk een eigen inkomen verdienen, besparen ze de gemeente dus nogal wat uitkeringsgeld. Daarnaast dragen kringloopwinkels bij aan een meer circulaire samenleving. Desondanks vallen de producten die ze verkopen onder het hoge btw-tarief. Dat is jammer, want doordat ze een aanzienlijk deel van hun omzet meteen weer aan de overheid kunnen geven, kunnen ze minder mensen aan het werk zetten. Daar komt bij: over de spullen die ze verkopen, is al btw betaald. Het is zo'n categorie bedrijven waarmee de wetgever soepeler zou kunnen omgaan. Je kunt het oplossen door bijvoorbeeld een fiscaal voordeel te geven vanaf een bepaald percentage personeelsleden met een arbeidsbeperking.' Duitsland bijvoorbeeld, kent zogenaamde Integrationsfirmen, waarvan 30 procent of meer van het aantal personeelsleden een arbeidsbeperking heeft. Deze bedrijven hebben een eigen rechtspositie en vallen onder het lage btw-tarief.

Rondje in driehoekje

Toch betekent het ontbreken van een speciale status volgens Panhuijsen niet dat veel sociaal ondernemers afhaken. 'Dat heeft met het type mensen te maken. Sociaal ondernemers zijn mensen die proberen een rondje in een driehoek te krijgen. Ze lopen voortdurend tegen belemmeringen op, maar dat drijft hen er juist toe om er nog fanatieker tegenaan te gaan. Het zijn echt mensen met doorzettingsvermogen.'