U bent hier

'Vrij' spelen

Speeltuin
Voor speeltoestellen geldt het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen, dat kwaliteitseisen stelt die gemeenten moeten handhaven. Maar Almere kan het niet meer uitleggen aan haar bewoners en vindt dat wetgeving het eigen initiatief in de weg zit. Het gemeentebestuur heeft besloten bestuurlijk ongehoorzaam te zijn.
Tekst: 
Jos Moerkamp
Foto: 
Tim van der Voord

Het relaas van Peter Post, beleidsadviseur Groen en Speelvoorzieningen van Almere, luistert als een droomvoorbeeld van burgerinitiatief. 'Het begon een paar jaar geleden met drie houten pallets en een bankje in de Polonaisestraat. Die hadden kinderen daar neergezet en het was een ontmoetingsplek geworden. Daartegenover woonde een jongen van toen een jaar of twaalf. Hij zat in een moeilijke levensfase, vertelde zijn moeder. De hele dag achter de spelcomputer en verder kwam er niks uit. Waarop moeder geregeld wanhopig uitriep: "Ga alsjeblieft buitenspelen!" Schoorvoetend is hij met die pallets gaan rommelen. Er kwamen meer pallets. Omdat het niet helemaal lukte, schoot een technisch onderlegde buurman hem te hulp. Ze maakten samen een ontwerp, regelden pallets en ander hout en gingen aan de slag. Dat trok de aandacht van andere kinderen en niet lang daarna waren er dagelijks misschien wel twintig kinderen naar hartenlust aan het bouwen, problemen oplossen, alternatieve constructies bedenken, overleggen, samenwerken. Voor de kerst moesten ouders uit hun huizen gekaapte versiering heroveren op de huttenstellage. De saamhorigheid groeide, volwassenen hielden bij toerbuurt een oogje in het zeil wanneer de kinderen aan het bouwen en spelen waren. Een vrouw die al veertien jaar in die straat woonde zei: "De sfeer is eigenlijk nog nooit zo goed geweest." Dat duurde tot de zomer van 2014. Toen werden wij als gemeente door NVWA op onze vingers getikt.'

'Almere Principles'

Op grond van het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS) stelde de NVWA dat er sprake was van een niet gecertificeerd en bovendien onveilig speelobject. De gemeente werd gesommeerd het te verwijderen. Daar had de gemeente moeite mee, zegt wethouder Openbare Ruimte Frits Huis. 'Onze slogan luidt "Mensen maken de stad". Maar als ze dat daadwerkelijk doen, dan treden wij daartegen op. Het een prediken en het ander doen, dat konden wij niet meer rijmen.'

Onverteerbaar

De kloof tussen regels en initiatief werd al onverteerbaar bij een eerder initiatief dan waarvoor de NVWA aan de bel trok. Een groep bewoners kocht bij een bouwmarkt een schommel, bedoeld voor alle buurtkinderen. Huis: 'Wij zeiden dat het ding niet mocht worden neergezet, omdat het niet voldeed aan het WAS. Een schommel die je in je achtertuin zet, valt onder het Warenwetbesluit Speelgoed (WSP), een schommel in de openbare ruimte onder het WAS. Zo zit het. Maar die bewoners vroegen zich af: Waar gáát dit over? En eerlijk gezegd: wij als gemeente ook.'

Almere besloot zich achter het bewonersinitiatief te scharen en niet in te grijpen. In plaats daarvan bond de gemeente de strijd aan met de wetgever. Begin 2014 stuurde Almere brieven aan de ministers van VWS en BZK, waarin het college de bewindspersonen informeerde 'over het besluit van het college van B&W van Almere om niet langer te handhaven in de openbare ruimte als het gaat om particuliere speeltoestellen. Almere leeft door de kracht van haar inwoners (…). Het moet vanzelfsprekend zijn dat een overheid ruimte biedt aan bewoners die zelf het initiatief en de verantwoordelijkheid nemen. Op het gebied van de speeltoestellen constateren wij echter een belemmering voor burgerinitiatief.'

Ambtelijke gesprekken

Over de brief van Almere hebben inmiddels meerdere ambtelijke gesprekken plaatsgevonden. VWS benadrukt dat het WAS er niet voor niets is. Er gebeuren veel ongelukken met speeltoestellen. De wetgeving is erop gericht om door kwaliteitscontrole dit aantal omlaag te brengen. In een brief van april 2014 aan het Almeerse college stelt VWS dat 'deze regelgeving gericht is op het welzijn van gebruikers'. Tevens wijst VWS op de verplichtingen die de gemeente in dit licht heeft. Daarnaast stelt het departement dat het WAS burgerinitiatieven niet in de weg hoeft te staan. 'Als burgers zelf een speeltoestel willen bouwen dan kan dat ook. De vereiste veiligheid van een dergelijk speeltoestel kan worden bereikt door de in het WAS aangewezen normen te volgen, maar dat hoeft niet. Het is namelijk ook mogelijk om op andere wijze, dus niet volgens de normen, te voldoen aan de eis dat een speeltoestel veilig moet zijn. Bij deze speeltoestellen is het wel noodzakelijk dat een aparte, een zogenaamde stukskeuring plaatsvindt door een daartoe aangewezen keuringsinstantie.' Om de kosten te drukken kan de gemeente ook een verzoek indienen om zelf als keuringsinstantie te worden aangewezen, oppert VWS. Een groep bewoners kan dat ook doen.

Dit is echter niet de richting die Almere op wil. 'Het is een omslachtige benadering', zegt Post. 'Daar zitten mensen niet op te wachten en wij als overheid eigenlijk ook niet. Ik snap wel dat het te maken heeft met het eigenaarschap van de openbare ruimte. Maar de discussie gaat over de vraag wanneer de burger verantwoordelijk is, wanneer de overheid medeverantwoordelijk is en wanneer de overheid eindverantwoordelijk is.'

Gezond verstand

Almere tast nu af waar deze grenzen liggen. Tot hoever kan een gemeente dingen laten gebeuren? 'Dat is inderdaad een discussie waar we zelf ook nog niet uit zijn', zegt Peter Post. 'Natuurlijk blijven we optreden wanneer zich een acute onveilige situatie voordoet. Maar voordat we formeel gaan handhaven, voeren we eerst gewoon een gesprek met de betrokken mensen, om ze in staat te stellen een onveilige situatie zelf op te heffen. Dat werkt tot dusverre goed.'

Wethouder Frits Huis snapt wel dat VWS vooralsnog vasthoudt aan de plicht tot regelnaleving. 'De gesprekken spelen zich af op ambtelijk niveau. Ambtenaren kunnen natuurlijk niet eigenstandig beslissen de wet maar even de wet te laten. Dat is iets wat we op bestuurlijk niveau moeten bespreken.' De Almeerse inzet is daarbij duidelijk. 'Als overheid moeten we niet alleen zeggen en opschrijven dat we willen dat mensen meer initiatief nemen, we moeten zelf ook echt een omslag maken. En dan helpt zo'n wet niet. Gedeelde verantwoordelijkheid, dat is de kern van dit verhaal. Als gemeente toetsen we, want het moet wel veilig zijn. Maar er hoeft van ons niet meteen een certificaat op.'