U bent hier

'Civic crowdfunding': van bewoners en overheden samen

Ambtenaren en betuurders bijeen
Bewoners die iets tot stand willen brengen voor hun gemeenschap en daar zelf het geld bij regelen. Het is van alle tijden, maar heeft in het licht van de participatiesamenleving een nieuwe lading gekregen. De opkomst van 'civic crowdfunding' illustreert dat bewoners het publieke domein graag terugnemen van de overheid. Wat moet je daar als overheid mee?
Tekst: 
Jos Moerkamp
Foto: 
Ron Stam

Tijdens een goed bezochte bijeenkomst in Pakhuis De Zwijger op 10 juni 2015 passeerden alle aspecten van crowdfunding de revue. Maar in een zaal gevuld met ambtenaren en bestuurders van gemeenten, provincies en ministeries ging het vooral over het relatief nieuwe fenomeen van 'civic crowdfunding'. Waar bijvoorbeeld een jonge ondernemer via crowdfunding startkapitaal bij elkaar probeert te sprokkelen om zijn briljante idee tot leven te wekken op de private markt, gaat het bij civic crowdfunding om bewoners die iets in het publieke domein willen realiseren. Joost Beunderman, die in Londen directeur is van Civic Systems Lab, vertelde wat voor mensen zich volgens hem op het terrein bewegen van civic crowdfunding – of breder: de civic economy. "Het zijn mensen die worden gedreven door ideeën en niet door businessplannen. Ze nemen initiatief vanuit hun eigen motivatie en hun eigen agenda. Het zijn geen insprekers, ze wachten liever niet op toestemming, ze willen aan de slag." Daarmee vertonen ze niet alleen ander gedrag dan de 'commerciële' crowdfunders, maar volgens Beunderman ook dan de gevestigde maatschappelijke instituties. Hij prikte daarnaast de gedachte door dat initiatiefnemers altijd 'goed' willen doen of een voor overheden herkenbaar maatschappelijk doel willen bereiken. 'Het gaat deze initiatiefrijke burgers niet om impact, maar om wat ze leuk vinden. Dat kan dus ook betekenen dat ze geld gaan inzamelen voor pakweg een grote glibberige glijbaan in het centrum van de stad. Dat is beslist niet irrationeel, want als je er goed over nadenkt gaat zo'n initiatief in essentie om het opbouwen van sociaal kapitaal. Om een netwerk van medebewoners waarmee ze iets gemeenschappelijk hebben. En dat is weer iets waar ook een gemeente warm voor loopt."

Opereren in het publieke domein

De centrale vraag was wat overheden met civic crowdfunding moeten. Enerzijds valt te betogen dat die er niks mee te maken hebben, mensen bepalen immers zelf waarvoor ze zich inzetten en waarvoor ze hun portemonnee willen trekken. Anderzijds gaat het bij civic crowdfunding om initiatieven in een maatschappelijke context en in het publieke domein – dezelfde omgeving als waarin overheden opereren. Overheid – vaak gemeenten – en initiatiefnemers komen elkaar dus sowieso tegen. Bovendien hebben gemeenten nogal wat financiële sores. Bij gebrek aan geld kunnen maatschappelijke ambities wellicht toch worden gerealiseerd wanneer de 'crowd' ze (mede) 'fund'. Simon Douw van bureau Douw & Koren dat gespecialiseerd is in crowdfunding, noemde als voorbeeld een groep buren die geld bijeenbrengen voor een gezamenlijke tuin. "Mensen die geld geven, worden mede-eigenaar en kunnen kiezen welke planten er moeten komen. Daardoor zijn ze betrokken en vinden ze het vanzelfsprekend dat ze het groen ook onderhouden. Vergelijk dat eens met de situatie waarin de gemeente de aanleg van zo'n tuin financiert. Daarna denken mensen al snel: ja zeg, ik ga een beetje het groenonderhoud van de gemeente overnemen. In termen van gemeenschapszin levert de gemeentelijke inzet niets op."

Niet alleen 'aaibare' projecten

Waarmee de vraag ter tafel kwam waar het bij civic crowdfunding eigenlijk om draait: om geld of om betrokkenheid? Martijn Arnoldus, directeur van het civic crowdfundingplatform Voor je Buurt, stelde dat vooral de mobiliserende werking van belang is. "Civic crowdfunding gaat niet in de eerste plaats om een nieuwe manier van financiering, maar om de campagne. De financiering is een uiting van de beweging en de betrokkenheid die mensen weten te genereren rondom een initiatief." Gemeenten moeten zich realiseren dat het bij civic crowdfunding niet alleen gaat om 'aaibare' projecten: er kunnen groepen mensen achter zitten die politieke druk willen uitoefenen om aan tafel te zitten wanneer over toestemming (planologisch, bestemmingsplantechnisch, juridisch) voor het initiatief wordt besloten. Precies dus op die terreinen waar civic crowdfunders en gemeenten elkaar zullen blijven tegenkomen. Arnoldus: "Ik spreek nog wel eens gemeentebestuurders en –ambtenaren die denken dat hun gemeente achterover kan leunen wanneer burgers veel meer zelf gaan doen. Zo werkt het dus niet. Je zult als overheid moeten meedoen: samen optrekken met initiatiefnemers, met de crowd uitzoeken hoe een plan het beste vorm te geven. De participerende overheid dus. Die is tot dusverre de grote afwezige, is mijn ervaring."

Civic crowdfunding ondersteunen

Tijdens de discussie kwam naar voren wat overheden kunnen doen om civic crowdfunding te ondersteunen. Wanneer bewoners zelf geld inzamelen om bijvoorbeeld het buurthuis in stand te houden, kan die gemeente optreden als 'matchmaker': ze past het nog ontbrekende bedrag bij. Ondanks bezuinigingen blijft een belangrijke voorziening zo toch in stand, maar de gemeente is een stuk goedkoper uit dan wanneer ze alles betaalt. Bovendien draagt ze bij aan een initiatief waarvoor bewoners aantoonbaar warmlopen. Daarnaast kan de overheid optreden als facilitator, bijvoorbeeld door een digitaal platform op te zetten waarop gelijkgestemden elkaar kunnen vinden, ideeën kunnen uitwisselen om vervolgens een civic crowdfundingcampagne te beginnen. En, last but not least, de overheid kan haar kennis en netwerk beschikbaar stellen voor bewoners met goede plannen.

Zo wordt civic crowdfunding iets van bewoners en de overheid samen.