U bent hier

‘Slim beleid maken’ Onpartijdig of ondernemer?

Door: 
Martin Walraven
17-03-2015
Geplaatst in: 

“Dat jullie iets minder werknemer worden en iets vaker ondernemer.” Dat waren de woorden van minister Schultz van Haegen in haar nieuwjaarstoespraak van 2014. Zij verwees hiermee naar de energieke samenleving, waarin de rol van de overheid verandert. Hoe gaan wij, ambtenaren van IenM, om met deze energieke samenleving? Het NSOB heeft, samen met PBL, een essay (Leren door doen, Overheidsparticipatie in een energieke samenleving, 2014) geschreven om een antwoord te geven op die vraag.

Zoals het wetenschappers betaamt, stellen zij ook weer vragen: moet de overheid op zoek naar allianties, coproductie en aansluiting zoeken bij actief burgerschap en sociaal ondernemerschap? Of moet de overheid zich juist richten op prestatiesturing of zich zoveel mogelijk beperken tot vraagstukken van rechtmatigheid en gelijkheid? De schrijvers zien vier mogelijke rollen (sturingsmodellen) van de overheid. Allereerst de rechtmatige overheid, waarin de ambtenaar zorgvuldig, onpartijdig en integer handelt. Vervolgens de presterende overheid die om een resultaatgerichte, klantbewuste en doelmatige ambtenaar vraagt. Dan de netwerkende overheid met samenwerkingsgerichtheid, responsiviteit en omgevingsbewustzijn van belang is voor de ambtenaar. Tot slot de participerende overheid waarin de ambtenaar voornamelijk ontwikkelingen faciliteert.

In het essay stellen de auteurs dat er geen blauwdruk is voor het handelen in de energieke samenleving. Daarom zou de overheid via gerichte (kleinschalige) experimenten op concrete domeinen op zoek moeten gaan naar handelingsperspectief voor de ambtenaar. Onder welke voorwaarden is de kans op succesvol overheidsoptreden groot?

In de dagelijkse praktijk van de Plesmanweg moeten beleidsmedewerkers omgaan met de spanning die kan ontstaan in het werken in een hiërarchische bureaucratie (de rol rechtmatige overheid) en in de energieke samenleving (de participerende overheid) Er zijn beleidsmedewerkers die dat lukt, succesvol optreden in die werelden. Hoe doen zij dit? Die vraag wil ik gaan onderzoeken. In mijn voorstel voor een promotieonderzoek dat  formuleer ik de volgende, voorlopige,  probleemstelling:

Wat zijn werkzame bestanddelen in het gedrag van beleidsmedewerkers die succesvol opereren in de energieke samenleving?

Vragen die daarbij aan de orde kunnen komen zijn:

Hoe gaat de succesvol opererende beleidsmedewerker om met de beschreven spanning?

Welke rol speelt de leidinggevende hierin?

Wat is de invloed van de structuur van IenM op werken in de energieke samenleving?

Door een slimme combinatie van casestudies, waarderend verkennen en actieonderzoek gaan , enthousiaste en nieuwsgierige beleidsmedewerkers en onderzoekers, binnen IenM op zoek naar antwoorden op de vraag in de probleemstelling. Zo vinden we al onderzoekend werkzame bestanddelen van succesvol gedrag en doen we wat NSOB en PBL voorstellen, lerend door doen.

Martin Walraven, Ministerie van Infrastructuur en Integrale Bedrijfsvoering IenM (IBI)